Lisowska Katarzyna

Konferencja "Świat bez Raka" » Lisowska Katarzyna

Katarzyna Lisowska jest absolwentką Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i pracownikiem naukowym w Centrum Onkologii – Instytucie im. M. Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach. W początkach kariery naukowej zajmowała się badaniem genów stresu komórkowego (ang. heat shock proteins, hsp). Obecnie prowadzi badania z zakresu onkologii doświadczalnej, w szczególności poszukiwania nowych markerów molekularnych, które mogą być przydatne w klinice raka piersi i raka jajnika. Jest laureatką wielu nagród, m.in. nagrody im. Włodzimierza Mozołowskiego przyznawanej przez Polskie Towarzystwo Biochemiczne dla młodych naukowców (1993) oraz stypendystką L'Oréal-UNESCO (2004, stypendium habilitacyjne). 31 opublikowanych prac naukowych, łączny IF > 65, 89 komunikatów zjazdowych. Pracowała w panelu recenzentów przy Ministerstwie Nauki w siedmiu konkursach grantowych (2007 – 2010). W latach 2010-2014 była członkiem Komisji ds. GMO przy Ministerstwie Środowiska. Jest też dziennikarką obywatelską (publikuje w Internecie i w lokalnych periodykach). Prowadzi stronę internetową i forum dyskusyjne poświęcone kresowemu miasteczku Komarno, koło Lwowa.

 

Medycyna oparta na faktach - jak to rozumieć?

Współczesna medycyna konwencjonalna przyjmuje jako ideał swojego funkcjonowania system nazywany „medycyną opartą na dowodach naukowych” (ang. evidence based medicine, EBM). System ten bazuje na wykorzystywaniu w postępowaniu klinicznym najlepszych dostępnych dowodów naukowych dotyczących skuteczności, efektywności i bezpieczeństwa danej terapii czy substancji leczniczej. Dowodów dostarczają badania eksperymentalne oraz badania obserwacyjne. Uznaje się, że największą moc dowodową mają randomizowane badania kliniczne z podwójnie ślepą próbą (randomized double blind clinical study) oraz meta-analizy, w których podsumowuje się wyniki wielu pojedynczych badań klinicznych. Wbrew powszechnemu przekonaniu, nawet eksperymenty laboratoryjne czy wyniki badań na zwierzętach i badania o charakterze opisu przypadku (case report) lub serii przypadków (case series) nie są uznawane za pewny dowód na skuteczność danego sposobu leczenia. Dla uzyskania pewności wymagane jest bowiem potwierdzenie tych obserwacji w randomizowanych badaniach klinicznych, na dużych grupach pacjentów. Ponadto, jako wiarygodny dowód traktowane są wyłącznie wyniki badań czy obserwacji opublikowane w recenzowanym czasopiśmie naukowym. Nie mają rangi dowodu relacje pacjentów czy lekarzy publikowane w prasie popularnej, książkach nie podlegających recenzji czy w Internecie.

Konflikt pomiędzy medycyną konwencjonalną a medycyną komplementarną, alternatywną czy tradycyjną, wynika z faktu, że te ostatnie nie dysponują dowodami uznanymi za pewne w systemie EBM. Z jednej strony EBM ze swoimi meta-analizami jest systemem, który umożliwia lekarzom nadążanie za postępem nauki, w zalewie publikowanych obecnie nowych wyników badań. Z drugiej strony system ten, sam stosunkowo nowy (pierwsze randomizowane badanie kliniczne opublikowano w 1948 r.), lekceważy doświadczenie setek i tysięcy lat medycyny tradycyjnej. Chociaż ma zapewnić pacjentom bezpieczeństwo, zdarza się, że przez sito testów przechodzi substancja szkodliwa (np. leki Vioxx czy Avandia).

Mimo szczytnych celów EBM, system ten nie jest wolny od wad i błędów. Jak dowodzi Ioannidis [1, 2], wiele wyników badań, choć publikowanych w recenzowanych czasopismach, opisuje wyolbrzymione zalety testowanych leków (fałszywie pozytywne wyniki). Przyczyną takiego stanu rzeczy bywa konflikt interesów czy rywalizacja między naukowcami, a także wybiórcze publikowanie wyników badań. Aby temu zapobiec, w USA wprowadzono w 2007 roku obowiązek publikowania wszystkich wyników badań klinicznych, a nie tylko tych korzystnych (baza http://www.clinicaltrials.gov/).

 

[1] Ioannidis JP. Why most published research findings are false. PLoS Medicine. 2 (8), s. e124, 2005.

[2] Ioannidis JP. An epidemic of false claims. Competition and conflicts of interest distort too many medical findings. Scientific American 304 (6), s. 16, 2011.